Spring naar inhoud

Dossier: Fez

In 1540 reisde Nicolaes Cleynaerts, een theoloog uit Diest, naar het Marokkaanse Fez. Het was zijn doel om er Arabisch te leren en zo de dialoog tussen het christendom en de islam op gang te brengen. Fez was toen het kloppende hart van de islamitische cultuur en alleen daar zou hij genoeg geleerden en oude Arabische manuscripten vinden om zijn opdracht te volbrengen.

Arnout wandelt door de stadspoort van Fez

Nicolaes' eerste indrukken van Fez

Fact check: Fez

Het voormalige koninkrijk Fez

Fez is de op twee na grootse stad van Marokko, na Casablanca en Marrakesh, en was tot in 1925 de hoofdstad van het land. Er wonen zo'n 1 miljoen mensen in de stad, die al meer dan 1000 jaar oud is. Het is een van de vier koningssteden en het oude gedeelte staat op de UNESCO werelderfgoedlijst. Bekende bijnamen zijn "Athene van Afrika" en "Mekka van het Westen". De stad zou de grootste autovrije zone van de wereld zijn.

Het houweel van Idriss I

Sultan Idriss I stichtte in 789 een vestiging die later zou uitgroeien tot de medina Fez. Volgens de legende zou hij de grenzen van Fez toen hebben afgelijnd met een pikhouweel. De naam van de stad verwijst naar dat verhaal. Fez komt van het Arabische woord Faz, dat houweel betekent.

Zijn zoon Idriss II bouwde een vestiging aan de andere oever van de Jawhar-rivier. Die kreeg de naam Al-'Baliya. Pas in 1070 werden de medina van Fez en die van Al-'Baliya verenigd tot een grote stad. Fez breidde doorheen de jaren steeds verder uit.

Handelsstad

Het is in die periode dat Fez een belangrijk handelscentrum werd. De Almoraviden heersten nu over Fez en die hadden een rijk dat zich uitstrekte van Senegal tot midden-Spanje. Fez was vanaf dan een cruciale tussenstop in de trans-Saharaanse handel. De handel in goud, zilver en koper floreert er nog steeds.

Stielmannen

De stad staat al honderden jaren bekend om zijn typische ambachten, zoals de leer- en tapijtindustrie. Ook mozaïek en keramiek wordt er in grote aantallen ambachtelijk geproduceerd. Vroeger kochten de karavanen deze producten, nu zijn het de toeristen die zich laten gaan in de medina.

De leerlooierij in Fez

Intellectueel epicentrum

In de middeleeuwen waren er zo'n 800 jaar Arabieren aanwezig op het Iberisch Schiereiland. Gedurende die hele periode probeerden enkele christelijke koninkrijken de moslims te verdrijven en een reconquista uit te voeren. Dat lukte uiteindelijk waardoor de Arabieren moesten uitwijken naar andere gebieden. Velen van hen emigreerden naar Fez. De moren die in de stad toekwamen, brachten heel wat kennis mee en dat was alleen maar voordelig voor de reputatie van Fez als intellectueel ontmoetingspunt.

Het was die reputatie van kenniscentrum die Nicolaes Cleynaerts naar Fez voerde. In de zestiende eeuw was er geen betere plaats om het Arabisch en de Koran te bestuderen.

De Karaouinemoskee was zo'n plaats waar de intellectuelen samenkwamen. Ze werd opgericht in 859 en groeide uit tot een universiteit. Men bestudeerde de Arabische cultuur en godsdienst in de gigantische bibliotheek. Helaas voor Nicolaes was - en is - de moskee niet toegankelijk voor niet-moslims. Hij heeft dus nooit de collectie mogen doorbladeren.

De Karaouinemoskee

Nicolaes zocht zijn bronmateriaal dan maar in de vele boekenwinkels. Daar kocht hij oude wetenschappelijke manuscripten en Arabische teksten. Arnout zoekt zo'n winkel op en staat versteld van de schatten die er nog steeds te vinden zijn.

De fez uit Fez?

Het hoofddeksel

Bij het woord fez denken veel mensen niet alleen aan de stad, maar ook aan het traditionele hoofddeksel. Nochtans is de fez niet ontstaan in Fez. De hoeden zouden de eerste keer zijn opgedoken in de Balkan in het Byzantijnse rijk en werden daarna als modeverschijnsel in verschillende streken opgepikt. Toch werd het vilten hoofddeksel vernoemd naar de Marokkaanse stad, omdat de verf waarmee men de fez kleurde uit Marokko kwam. De verf werd gemaakt op basis van rode bessen.

Marokko heeft een speciale band met de fez. De hoed, die ze daar ook tarboosh noemen, diende tijdens de Franse bezetting als teken van verzet. Nu wordt hij vooral gelinkt aan het Marokkaanse hof. De koning, zijn wacht, zijn bedienden en de ministers dragen er allemaal een.

geschreven op 11 september 2017
VRTNU VRTNU VRTNU