Spring naar inhoud

Dossier: De Kozakken

In de eerste aflevering trekt Arnout Hauben door Rusland in het voetspoor van Joseph Abbeel, een karabinier onder Napoleon. Abbeel beschreef in zijn dagboek hoe de Kozakken de schrik waren van het Napoleontische leger. Maar wie waren die gevreesde soldaten en wat maakte hen zo angstaanjagend?

Drie Koeban-Kazakken poseren met wapens

"We moeten het de vijand moeilijk maken"

Tijdens zijn eerste gesprek met de Kozak Alexander wordt het Arnout al meteen duidelijk: de Kozakken hebben een enorm eergevoel en zien het als hun plicht om Rusland te beschermen. Dat is niet zo verwonderlijk als je hun geschiedenis erop naleest.

Een krachtig en autonoom ruitervolk

De Kozakken zijn een volk dat al honderden jaren in afgelegen en dunbevolkte gebieden leeft in het zuiden van Oost-Europa en Rusland. Hun gemeenschappen staan bekend als autonoom, democratisch en strijdlustig. Door de eeuwen heen hebben ze een grote rol gespeeld in de geschiedenis en cultuur van Rusland en Oekraïne.

Kaart met het grondgebied van de Russische en Oekraïense Kozakken

Hun militaire kennis en krijgsmacht was zeer uitgebreid. Ruiters droegen niet alleen een speer maar ook vaak een sabel, karabijnen, musketten, en tot acht pistolen. De Kozakken stonden bovendien bekend om hun uitzonderlijke rijkunsten. Paarden hadden een grote rol in hun cultuur en de strijders oefenden zich in ingewikkelde dressuurmanoeuvres. Die gevechtstechnieken evolueerden later naar acrobatie op paarden.

Exercitie te paard

De jongens begonnen heel vroeg aan hun militaire opleiding. Zo stapte Nikolai Vasilievich Illovaiski, een getalenteerde aanvoerder, op zesjarige leeftijd in het leger.

Jonge Kozak

Eliteleger

De tsaren van Rusland schakelden het Kozakkenvolk graag in tijdens hun oorlogen en disputen. Doordat ze van kleins af aan militair getraind werden, waren de Kozakken een veel grotere aanwinst voor het Russische leger dan de simpele boeren en arbeiders die soms nog nooit een wapen hadden vastgehouden. In ruil kregen de Kozakken bepaalde rechten en werd hun onafhankelijkheid beschermd.

De Kozakken waren een belangrijke strijdmacht tijdens de annexatie van Siberië en delen van de Kaukasus en Azië. Ze speelden ook vaak gids tijdens Russische expedities.

Tsaar Nicolaas II inspecteert de Kozakken

Een indrukwekkende reputatie

De ruiters waren berucht in heel Europa. De getuigenissen van de Franse soldaten die met Napoleon in 1812 naar Rusland waren getrokken, tonen hoe gruwelijk de Kozakken omgingen met hun vijanden.

"Eerst pakten de kozakken mijn paard af. Ze plunderden onze bezittingen en kregen mijn valies te pakken, waarin kostbaar ondergoed zat en een klein kistje met juwelen dat ik in Moskou had weten te bemachtigen. Toen fouilleerden ze ons en omdat ze bij mij geen geld vonden, dachten ze dat mijn wond wel iets zou verbergen dat hun hebzucht zou bevredigen. Maar dat kon hen niet vermurwen en ze kleedden ons uit en sloegen ons met de houten stokken van hun lansen; we moesten in die vreselijke toestand een tijdje in de sneeuw blijven staan, in dat ijskoude weer, tot er een eenheid Franse troepen aan kwam marcheren en de kozakken bang wegjoegen."

Onderluitenant Pierre Auvray, 22e Dragonders van Napoleon Bonaparte

Toen Napoleon na enkele maanden besefte dat zijn geplande triomftocht op een nederlaag uitdraaide, maakte hij samen met zijn leger rechtsomkeer naar Frankrijk. De Kozakken en andere troepen van het Russische leger bleven hen echter achtervolgen en aanvallen. De Kozakken bereikten uiteindelijk zelfs Parijs.

Het leger van Napoleon trekt terug uit Rusland

Kozakkenopstanden

De loyaliteit aan het vaderland hield niet altijd stand. Op verschillende momenten waren er opstanden en revolteerden de Kozakken tegen de tsaar. De Russische vorsten konden er niet op vertrouwen dat de Kozakken hen in alles braaf zouden volgen. Het ruitervolk was trots op zijn aparte identiteit en de tsaren genoten nooit hun volledige vertrouwen. Er was een echte haat-liefdeverhouding tussen de twee groepen.

Leger van Yaik

De val na de Russische revolutie

Enkele maanden na de Februarirevolutie van 1917 - waarbij Tsaar Nicolaas II werd afgezet - was er opnieuw oproer in Rusland. De Oktoberrevolutie was een strijd tussen het Witte en het bolsjewistische Rode leger en verdeelde het hele land. De meeste Kozakken steunden het Witte leger en traden gruwelijk op tegen de militairen van het Rode leger. De bolsjewieken wonnen echter de burgeroorlog en installeerden een communistisch bewind. Met de mishandelingen van de Kozakken nog vers in hun gedachten, begonnen de bolsjewieken met vergeldingsacties tegen het ruitervolk. Er was een decossackization: de hele Kozakkencultuur werd onderdrukt en hun aantallen daalden enorm. Heel wat geschiedkundigen, zoals Shane O'Rourke, spreken zelfs over een genocide.

Een Kozakken-renaissance

De situatie van de Kozakkencultuur begon pas te verbeteren vanaf het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De hervormingspolitiek van Gorbatsjov, met de perestrojka en glasnost, zorgde ervoor dat de Kozakken weer trots konden zijn op hun gewoontes en tradities. Er kwam een golf van patriottisme op gang die tot op de dag van vandaag nog steeds voelbaar is. Ook Alexander koestert de rijke geschiedenis van zijn volk en toont Arnout fier zijn souvenirs.

De eeuwige soldaten

Strijden voor het vaderland is nog altijd een groot deel van de Kozakse identiteit. Zo ook bij Alexander. De Kozakken zijn steeds militairen gebleven in het Russische leger en hebben in verschillende recente oorlogen meegevochten, zoals het Transnistrisch conflict en de Eerste en Tweede Tsjetsjeense Oorlog.

geschreven op 28 augustus 2017
VRTNU VRTNU VRTNU